Cùng với đó, Hoà thượng kiến nghị Nhà nước mỗi khi đất nước có sự kiện lớn nên cho đại xá, tăng cường đầu tư cho hệ thống trại giam, chú trọng giáo dục nhân cách, dạy nghề cho phạm nhân và thực hiện đại xá vào các dịp lễ lớn của đất nước…
Hòa thượng Thích Thanh Quyết - ĐBQH, Phó Chủ tịch Hội đồng trị sự, Trưởng Ban giáo dục Phật giáo Trung ương GHPGVN, Trưởng Ban trị sự GHPGVN tỉnh Quảng Ninh
BBT xin gửi tới quý độc giả toàn văn bài phát biểu của Hòa thượng:
Tôi thống nhất cao quan điểm sửa đổi Bộ luật Hình sự, với triết lý nhân văn sâu sắc, tư duy lập pháp hiện đại phù hợp với xu thế chung trên thế giới. Pháp luật phải bảo đảm tính răn đe nghiêm minh, nhưng đồng thời cũng bảo đảm định hướng hành vi, giáo dục, cải hoán người phạm tội.
Hình phạt không phải là để trừng phạt, mà là mở ra cơ hội phục thiện, tiết kiệm chi phí xã hội. Trên tinh thần đó, tôi xin đóng góp vào vấn đề: chủ trương thu hẹp phạm vi áp dụng án tử hình, vừa mang giá trị nhân văn, vừa có giá trị thực tiễn và pháp lý sâu sắc, vì:
(1) Tối ưu hóa việc thu hồi tài sản: Khi bị án tử hình, người phạm tội thường có tâm lý buông xuôi, sẵn sàng mang theo bí mật xuống mồ, cố gắng tẩu tán tài sản cho người thân. Mở ra một "con đường sống" với án chung thân gắn với điều kiện phải nỗ lực, tự nguyện khắc phục hậu quả, góp phần thu hồi tài sản công cũng như bồi thường tài sản cho tổ chức, cá nhân bị thiệt hại.
(2) Giữ lại cơ hội sửa sai: Án tù chung thân thay cho án tử hình là trao cho họ cơ hội thức tỉnh và dùng phần đời còn lại để sám hối. Đồng thời, cũng trao cho những người tiến hành tố tụng có cơ hội để sửa sai (nếu có). Thực tiễn tư pháp cho thấy, có những vụ án mà chứng cứ bị ẩn khuất hoặc thiếu sót, nhiều năm sau mới được làm sáng tỏ. Nếu phạt tù, một bản án oan vẫn có thể được minh oan, bồi thường; nhưng nếu đã thi hành án tử hình, sai lầm vĩnh viễn không thể cứu vãn.
(3) Giải tỏa áp lực trong thực thi công lý: Có một điều ít ai biết rằng, đằng sau mỗi bản án tử hình, những người tham gia tiến hành tố tụng và thi hành án luôn mang một gánh nặng tâm lý vô hình. Cho dù là thực thi công vụ, nhân danh pháp luật, thì thực tế việc tước đoạt một sinh mạng luôn để lại sự day dứt, giằng xé nội tâm. Thu hẹp án tử hình, chính là sự thấu hiểu, giảm bớt áp lực tâm lý nặng nề, mang lại sự "an”, “yên” trong “tâm" cho đội ngũ thực thi công lý.
Phật dạy: cái chết không làm cho ác nghiệp biến mất, mà chỉ là sự kết thúc của một thân xác. Việc tử hình, tước đi mạng sống là tước đi cơ hội để họ ăn năn, chuộc lỗi. Việc giữ lại mạng sống (tù chung thân) cũng chính là trao cho họ cơ hội được sống để thức tỉnh, sám hối và trả nghiệp. Tự đối diện với lương tâm trong chốn lao tù cả phần đời còn lại mới thực sự giúp họ "nhẹ nghiệp" từ gốc.
Cán bộ tố tụng dù làm đúng chức trách, nhân danh pháp luật quốc gia, nhưng việc đưa ra quyết định hay trực tiếp kết liễu một sinh mạng vẫn luôn để lại tâm lý nặng nề. Sự ám ảnh này đi theo họ suốt đời, khiến họ khó lòng "nhẹ đầu", “thanh thản”, hay “bình an” nội tâm…..
Cụ thể, tại khoản 2 Điều 40, điều kiện không áp dụng hình phạt tử hình đối với phụ nữ đang nuôi con nhỏ, hiện quy định là "dưới 36 tháng tuổi", tức dưới 03 tuổi. Ở độ tuổi này, thậm chí cao hơn, trẻ em vẫn đang trong giai đoạn phát triển thể chất, rất cần người mẹ; việc mất mẹ ở độ tuổi này sẽ để lại ảnh hưởng lâu dài đến sự phát triển của trẻ.
Tôi đề nghị nâng độ tuổi con nhỏ lên dưới 06 tuổi, thậm chí 09 tuổi. Tốt hơn hết chuyển xuống tù chung thân, vì phụ nữ phạm tội không vì phụ nữ mà vì chồng vì con.
Việc mở rộng điều kiện này không làm thay đổi bản chất nghiêm khắc đối với người phạm tội, vì hình phạt tử hình trong trường hợp này chỉ chuyển sang tù chung thân, theo quy định tại khoản 4 Điều 40. Đây là đề xuất thể hiện rõ nét tinh thần vì trẻ em, vì con người, phù hợp với chủ trương chung của Đảng, Nhà nước ta về bảo vệ, chăm sóc trẻ em.
Tôi xin kiến nghị: Nhà nước đầu tư thêm cơ sở vật chất, ngân sách, để tổ chức, duy trì hệ thống trại giam và đời sống phạm nhân. Quan tâm nhiều đến việc giáo dục nhân cách, đạo đức, nghề nghiệp… hướng đến xã hội không tội phạm. Đề nghị mỗi khi đất nước có sự kiện lớn nên tổ chức đại xá.
Kính thưa Quốc hội!
Bảo vệ sự nghiêm minh của pháp luật, không đồng nghĩa với việc phải áp dụng hình phạt khắc nghiệt. Một nền tư pháp văn minh không chỉ hướng thiện người phạm tội, mà còn phải bảo vệ được sự bình an trong tâm hồn của chính những người cầm cân nảy mực. Dự thảo Bộ luật hình sự (sửa đổi) là một bước tiến quan trọng, có giá trị cả về pháp lý, thực tiễn, nhân văn sâu sắc, tôi mong muốn được Quốc hội chấp thuận.
Xin trân trọng cảm ơn Quốc hội!
Kính chúc Quốc hội mùa Vu lan - Xá tội vong nhân hoan hỷ!